Dwie wpływowe organizacje branżowe – Farm Europe i Eat Europe – z ostrożnym optymizmem przyjęły najnowsze doniesienia z Parlamentu Europejskiego dotyczące negocjacji nad Europejskim Funduszem Konkurencyjności (ECF). Po raz pierwszy w historii prac nad tym instrumentem finansowym pojawiają się realne perspektywy na formalne uznanie rolnictwa i całego łańcucha rolno-spożywczego za element strategiczny europejskiej konkurencyjności.
Czym jest Europejski Fundusz Konkurencyjności i dlaczego rolnicy powinni go śledzić?
Europejski Fundusz Konkurencyjności (ECF) to projektowany nowy instrument finansowy Unii Europejskiej, którego głównym celem ma być wzmocnienie zdolności konkurencyjnej europejskiej gospodarki na arenie globalnej. Fundusz ma stanowić odpowiedź Brukseli na rosnącą presję ze strony Stanów Zjednoczonych i Chin, które masowo inwestują w strategiczne sektory przemysłowe i technologiczne. W zamyśle twórców ECF ma mobilizować znaczące środki publiczne i prywatne na rzecz dziedzin uznanych za kluczowe dla suwerenności gospodarczej Europy.
Do tej pory sektor rolniczy i przemysł spożywczy były traktowane przez instytucje unijne raczej jako beneficjenci polityki pomocowej – przede wszystkim w ramach Wspólnej Polityki Rolnej – a nie jako pełnoprawni gracze w debacie o europejskiej konkurencyjności. To właśnie ta perspektywa ma szansę ulec zmianie w toku trwających negocjacji nad kształtem ECF.
Jakie postępy odnotowano w Parlamencie Europejskim?
Według Farm Europe i Eat Europe, toczące się w Parlamencie Europejskim prace nad ECF przyniosły wymierne, pozytywne sygnały świadczące o tym, że sektor rolno-spożywczy może zostać włączony do grona strategicznych obszarów objętych nowym funduszem. Obie organizacje ściśle monitorują przebieg negocjacji i podkreślają, że dotychczasowe postępy są krokiem we właściwym kierunku, choć finalne decyzje jeszcze nie zapadły.
Kluczową kwestią pozostaje to, czy ustawodawcy unijni zdecydują się na trwałe wpisanie łańcucha rolno-spożywczego – od produkcji pierwotnej po przetwórstwo i dystrybucję żywności – w architekturę nowego instrumentu finansowego. Farm Europe i Eat Europe konsekwentnie argumentują, że bez silnego, konkurencyjnego sektora żywnościowego Europa nie może mówić o prawdziwej suwerenności strategicznej. Warto przypomnieć, że Farm Europe od dłuższego czasu apeluje o autonomiczną i wspólną Wspólną Politykę Rolną po 2027 roku, uznając niezależność żywnościową za fundament bezpieczeństwa kontynentu.
Dlaczego uznanie rolnictwa za sektor strategiczny ma tak duże znaczenie?
Włączenie rolnictwa i przemysłu spożywczego do ECF jako obszarów strategicznych oznaczałoby fundamentalną zmianę w sposobie postrzegania tych sektorów przez unijnych decydentów. Zamiast być traktowanymi wyłącznie przez pryzmat polityki społecznej i środowiskowej, producenci rolni i przedsiębiorstwa spożywcze mogliby zyskać dostęp do nowych strumieni finansowania przeznaczonych na innowacje, modernizację i budowanie odporności łańcuchów dostaw.
Farm Europe i Eat Europe wskazują, że europejski sektor rolno-spożywczy jest jednym z największych pracodawców i eksporterów na kontynencie, a jego kondycja ma bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo żywnościowe wszystkich obywateli UE. W tym kontekście organizacje podkreślają, że inwestowanie w konkurencyjność tego sektora to nie wydatek, lecz strategiczna konieczność – porównywalna z inwestycjami w energetykę czy obronność. Podobne argumenty pojawiały się w debacie, gdy Farm Europe i Eat Europe wzywały Parlament Europejski do pilnego przyjęcia regulacji dotyczących nowych technik genomicznych (NGT), przedstawiając innowacje biologiczne jako niezbędny element strategii konkurencyjności.
Co ECF mógłby zmienić dla producentów rolnych?
Gdyby rolnictwo i łańcuch rolno-spożywczy zostały formalnie uznane za sektory strategiczne w ramach ECF, otworzyłoby to drogę do finansowania projektów, które dotychczas trudno było objąć wsparciem unijnym. Chodzi między innymi o inwestycje w technologie precyzyjnego rolnictwa, cyfryzację łańcucha dostaw, rozwój biogospodarki czy budowanie zdolności przetwórczych w Europie. Fundusz mógłby również wspierać projekty zwiększające odporność europejskiego rolnictwa na zakłócenia rynkowe i klimatyczne – kwestia tym bardziej istotna w obliczu rosnącej niestabilności globalnych rynków surowców rolnych oraz zmian klimatycznych wpływających na plony i koszty produkcji.
Jak Farm Europe i Eat Europe oceniają obecny etap negocjacji?
Obie organizacje posługują się sformułowaniem „ostrożny optymizm” – i to określenie doskonale oddaje charakter obecnej sytuacji. Z jednej strony pozytywne sygnały płynące z Parlamentu Europejskiego są traktowane jako istotny przełom w dotychczasowej narracji, która marginalizowała rolnictwo w debacie o europejskiej konkurencyjności. Z drugiej – negocjacje nad ECF są nadal w toku, a ostateczny kształt funduszu, w tym lista objętych nim sektorów strategicznych, nie została jeszcze przesądzona.
Farm Europe i Eat Europe deklarują, że będą nadal aktywnie uczestniczyć w procesie legislacyjnym, monitorując kolejne etapy prac zarówno w Parlamencie Europejskim, jak i w Radzie UE. Organizacje zapowiadają też kontynuację dialogu z europarlamentarzystami i przedstawicielami Komisji Europejskiej w celu jak najszerszego uwzględnienia interesów sektora rolno-spożywczego w finalnej wersji rozporządzenia o ECF.
Warto zaznaczyć, że debata o kształcie finansowania unijnego po 2027 roku nabiera tempa – równolegle trwają dyskusje nad reformą dopłat bezpośrednich po 2027 roku i propozycjami Komisji Europejskiej dotyczącymi czterech progów cięć, co sprawia, że każda decyzja dotycząca nowych instrumentów finansowych dla rolnictwa jest śledzona przez środowisko z wyjątkową uwagą.
Co włączenie rolnictwa do ECF oznacza dla europejskich producentów?
Ewentualne strategiczne zakorzenienie sektora rolno-spożywczego w ECF mogłoby oznaczać dostęp do dodatkowych źródeł finansowania unijnego – niezależnych od tradycyjnych mechanizmów WPR. Dla polskich rolników i przetwórców żywności, funkcjonujących w jednym z największych sektorów agrarnych w Europie, byłoby to szczególnie istotne. Polska jest liczącym się eksporterem żywności na rynek unijny i globalny, a wzmocnienie finansowego wsparcia dla innowacji i modernizacji w tym sektorze mogłoby przełożyć się na realną poprawę konkurencyjności krajowych producentów wobec podmiotów z Europy Zachodniej oraz spoza UE. Ostateczny kształt ECF i zakres wsparcia dla rolnictwa poznamy jednak dopiero po zakończeniu całego procesu legislacyjnego.
Najczęściej zadawane pytania
Co to jest Europejski Fundusz Konkurencyjności (ECF)?
Europejski Fundusz Konkurencyjności (ECF) to projektowany nowy instrument finansowy Unii Europejskiej, który ma wspierać sektory strategiczne dla konkurencyjności europejskiej gospodarki. Fundusz ma mobilizować środki publiczne i prywatne na innowacje, modernizację i budowanie suwerenności przemysłowej Europy. Trwają negocjacje nad jego ostatecznym kształtem, zakresem i listą objętych sektorów.
Czy rolnicy skorzystają z Europejskiego Funduszu Konkurencyjności?
To będzie możliwe, jeśli sektor rolno-spożywczy zostanie formalnie uznany za obszar strategiczny w ramach ECF – takie właśnie postępy odnotowały Farm Europe i Eat Europe w negocjacjach w Parlamencie Europejskim. Włączenie rolnictwa do funduszu otworzyłoby dostęp do finansowania innowacji, cyfryzacji i modernizacji poza tradycyjnymi mechanizmami Wspólnej Polityki Rolnej. Ostateczna decyzja w tej sprawie nie zapadła jeszcze.
Kiedy Europejski Fundusz Konkurencyjności zacznie działać?
Negocjacje nad ECF są nadal w toku zarówno w Parlamencie Europejskim, jak i w Radzie UE, dlatego konkretna data uruchomienia funduszu nie jest jeszcze znana. Farm Europe i Eat Europe aktywnie monitorują proces legislacyjny i zapowiadają dalsze zaangażowanie w kształtowanie ostatecznych zapisów rozporządzenia. Fundusz wpisuje się w szerszą debatę o finansowaniu unijnym po 2027 roku.
Kim są Farm Europe i Eat Europe?
Farm Europe i Eat Europe to europejskie organizacje think-tank i rzecznicze, które reprezentują interesy sektora rolnego i przemysłu spożywczego na forum instytucji unijnych. Aktywnie uczestniczą w procesach legislacyjnych dotyczących polityki rolnej, żywnościowej i finansowania sektora agri-food w UE. Regularnie publikują analizy i stanowiska w kluczowych kwestiach regulacyjnych dotyczących europejskiego rolnictwa.
