Naukowcy wykryli nowy, szczególnie niebezpieczny szczep rdzy żółtej, który potrafi przełamać odporność pszenicy opartą na powszechnie wykorzystywanym genie Yr15. Badania Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin przeprowadzone na 59 genotypach potwierdzają obecność genów odporności w odmianach UC1110 i Cortez/Yr15, jednak nowy patogen stanowi poważne zagrożenie dla plantatorów. Według raportu International Wheat Rust Research Center straty mogą wynosić od 10% do nawet 70% plonów pszenicy.
Które odmiany pszenicy są najbardziej zagrożone nowym szczepem rdzy?
Analiza polimorfizmu DNA obejmująca 59 genotypów – w tym 17 genotypów pszenicy zwyczajnej, 17 pszenicy durum oraz 25 pszenżyta – wykazała obecność genu Yr15 w odmianach UC1110 i Cortez/Yr15. Te popularne w Polsce odmiany mogą okazać się bezbronne wobec nowego patogenu.
Szczególnie podatne na porażenie są odmiany niewykazujące odporności na agresywną rasę Warrior, która rozwija się w wyższych temperaturach niż tradycyjne szczepy rdzy żółtej. W kontekście obecnych trudności cenowych na rynku pszenicy dodatkowe straty spowodowane chorobami mogą znacząco pogorszyć sytuację plantatorów.
Jak wygląda aktualna sytuacja wirulencji rdzy żółtej w Polsce?
Badania 45 izolatów zebranych głównie w północno-zachodniej Polsce pokazują niepokojące zmiany w populacji Puccinia striiformis. Dotychczas w badanej populacji nie notowano izolatów zdolnych do porażenia linii z genami Yr3+, Yr4+, Yr15 oraz kombinacji genów Yr5+Yr15, Yr7+Yr9.
Obecność nowego szczepu przełamującego gen Yr15 oznacza przełom w dotychczasowej strategii obrony przed rdzą żółtą. Analiza molekularna w loci markerów gwm413(Yr15), KASP-Yr5-Positive+Common(Yr5), uhw89(Yr36) oraz csLV46G22(Yr29) potwierdza obecność genów odporności Yr5 w UC1110 i Avocet S/Yr5.
Jakie rozwiązania oferuje rynek w walce z opornymi szczepami rdzy?
Odpowiedzią na rosnące zagrożenie są nowoczesne fungicydy nowej generacji. Questar Corteva wprowadził pierwszy w Polsce fungicyd z substancją czynną Inatreq™ active w formulacji i-Q4™, który skutecznie zwalcza nawet szczepy dotychczas oporne na inne preparaty.
Równolegle naukowcy pracują nad identyfikacją nowych źródeł odporności genetycznej. Rozwój nowoczesnych laboratoriów badawczych umożliwia szybsze tworzenie odmian odpornych na ewoluujące patogeny. Kluczowe znaczenie ma diversyfikacja genów odporności w uprawach, aby uniknąć masowych porażeń podobnych do tych obserwowanych przy globalnych niedoborach pszenicy.
Strategie prewencyjne dla plantatorów
Eksperci zalecają systematyczne monitorowanie plantacji, szczególnie w okresach sprzyjających rozwojowi rdzy żółtej. Wczesne wykrycie objawów choroby pozwala na skuteczną interwencję fungicydową i ograniczenie strat plonów do minimum.
Najczęściej zadawane pytania
Jak rozpoznać objawy rdzy żółtej na pszenicy?
Rdza żółta objawia się charakterystycznymi żółtymi, prążkowatymi skupiskami zarodników na liściach pszenicy. Zarodnikowanie układa się w równoległe paski wzdłuż nerwów liści, tworząc typowy wzór. W zaawansowanym stadium choroby liście żółkną i przedwcześnie obumierają.
Kiedy najlepiej stosować fungicydy przeciwko rdzy żółtej?
Optymalnym terminem jest stadium krzewienia do początku strzelania w źdźbło pszenicy. Najskuteczniejsze jest zastosowanie fungicydu zapobiegawczo lub przy pierwszych objawach choroby. Opóźnienie zabiegu o tydzień może znacząco obniżyć jego skuteczność.
Czy nowy szczep rdzy żółtej zagraża wszystkim odmianom pszenicy?
Nowy szczep przełamuje odporność opartą na genie Yr15, więc najbardziej zagrożone są odmiany zawierające tylko ten gen odporności. Odmiany z kombinacją różnych genów odporności lub z innymi genami jak Yr5, Yr36, Yr29 mogą wykazywać większą tolerancję na nowy patogen.
