Od sposobu i staranności wykonanego zbioru zależy jakość ziemniaków, które trafią na rynek oraz wartość sadzeniaków. Zbiór ma także niebagatelny wpływ na trwałość przechowalniczą ziemniaka.
W zależności od maszyn, którymi dysponuje konkretne gospodarstwo, zbiór ziemniaków może pochłonąć od 30 do nawet 120 roboczogodzin na hektar. Duże rozdrobnienie plantacji w całej Polsce skutkuje wykorzystaniem dość prymitywnych metod zbioru. Producenci sprzedają głównie mało wydajne kopaczki wibracyjne i przenośnikowe, gdzie pracochłonność jest największa. Atutem kopaczek jednorzędowych jest za to możliwość wykorzystania ich do zbioru buraków, marchwi i innych roślin korzeniowych.
Kombajny ziemniaczane są trzykrotnie wydajniejsze od kopaczek. Mogą być wyposażone w szereg urządzeń separujących, workujących i platformę do czasowego magazynowania worków lub skrzynek. Zasobniki kombajnów mogą być opróżniane przez siłowniki lub hydraulicznie – przenośnikiem podłogowym.
Rozwiązanie zastosowane w kombajnie Z–652, powlekane przenośniki odsiewające i koszyczkowy system podawania ziemniaków na stół przebierczy, pozwala na zminimalizowanie odsetka uszkodzonych bulw nawet przy prędkości roboczej 6 km/h.
Na dużych plantacjach w naszym kraju pracują kombajny wyposażone w separatory brył i kamieni oraz urządzenia oczyszczające ziemniaki. Inżynierowie projektujący nowoczesne kombajny opracowali rozwiązania, dzięki którym bulwy na żadnym z etapów zbioru nie maja styczności z metalowymi częściami maszyny.
W Europie Zachodniej i Stanach Zjednoczonych popularny jest zbiór dwufazowy – ziemniaki wykopywane są rankiem, kopaczkami rzędowymi, a zbierane dopiero po trzech lub czterech godzinach ogrzewania na słońcu. Dzięki temu skórki ziemniaków stają się elastyczniejsze, a to daje o połowę mniejszą ilość uszkodzeń mechanicznych w trakcie zbioru.
Jak powinien przebiegać optymalny zbiór?
Najważniejsze jest właściwe przygotowanie plantacji. Zbiór rozpoczynamy po osiągnięciu przez bulwy pełnej dojrzałości. Wcześniej, najpóźniej na tydzień przed planowanym zbiorem, należy zniszczyć łęciny. Ułatwia to obsychanie i przyspiesza ogrzewanie gleby i bulw. Ziemniaki dojrzewają szybciej, ich naskórek uelastycznia się, jest mniej podatny na uszkodzenia mechaniczne. Łęciny można niszczyć metodą mechaniczną (rozdrabniaczem bijakowym), chemiczną (defoliacja – oprysk preparatem, np. Reglone) lub metodami łączonymi. Można najpierw rozdrobnić łęciny mechanicznie, następnie zastosować oprysk lub odwrotnie.
Zbiór powinien zostać przeprowadzony przy temperaturze gleby 10oC i wilgotności nieprzekraczającej 15%. Im więcej wody w skórce, tym bardziej ziemniaki są podatne na uszkodzenia w trakcie zbioru, sortowania i załadunku. Wilgotność gleby zmniejsza ponadto jej odsiewalność w maszynie zbierającej. Prędkość przejazdu powinna być dostosowana właśnie do stopnia odsiewalności. Najgorszym rodzajem mechanicznych uszkodzeń są obicia. Skaleczenie tego rodzaju jest niewidoczne, natomiast ziemniak psuje się, miąższ ciemnieje po kilku tygodniach składowania.
Zbioru dokonuje się od połowy sierpnia do końca września. Ziemniaki skrobiowe mogą być zbierane jeszcze na początku października.
Źródło: opracowanie własne na podstawie tekstów dr inż. Kazimierza Jabłońskiego i Marka Bruda
