Członkostwo Ukrainy w Unii Europejskiej może oznaczać redukcję dopłat bezpośrednich o około 20% dla obecnych państw członkowskich, w tym Polski. Według dokumentu Sekretariatu Generalnego Rady UE ujawnionego przez Financial Times, Ukraina byłaby uprawniona do 96,5 mld euro z funduszy WPR, co wymusi całkowitą przebudowę systemu wsparcia rolnictwa. Nowa architektura WPR 2028-2034 zakłada budżet 300 mld euro – o 92 mld euro mniej niż w obecnej perspektywie.
Ile środków straci Polska w nowej perspektywie WPR?
Zgodnie z propozycją Komisji Europejskiej Polska otrzyma w nowej perspektywie 2028-2034 łącznie 123,3 mld euro, z czego tylko 24,6 mld euro to środki przypisane obowiązkowo do WPR. To znacznie mniej niż w obecnym okresie finansowania. Całkowity budżet WPR ma wynieść około 300 mld euro, podczas gdy obecny budżet na lata 2021-2027 to 387,8 mld euro.
Jeśli uwzględnić inflację, różnica jest jeszcze bardziej dramatyczna. Skorygowany o inflację budżet WPR powinien wynieść 436 mld euro, co oznacza realny spadek o 47% w porównaniu z proponowanymi 295,7 mld euro. Obecne nierówności w dopłatach bezpośrednich mogą się jeszcze pogłębić w nowym systemie finansowania.
Jak Ukraina zmieni system dopłat obszarowych?
Główny problem związany z przystąpieniem Ukrainy wiąże się z faktem, że około 75% obecnych dotacji dla rolnictwa stanowią płatności bezpośrednie dla rolników na hektar. Według Eurostatu średnia wielkość gruntów ornych ukraińskich przedsiębiorstw rolnych wynosi 485 ha, co jest znacznie większe niż średnia we Francji wynosząca 30 ha czy 8 ha w Polsce.
Struktura ukraińskiego rolnictwa oznacza, że przy obecnym systemie dopłat obszarowych, duże ukraińskie gospodarstwa mogłyby otrzymywać proporcjonalnie znacznie więcej środków niż mniejsze polskie gospodarstwa. To właśnie dlatego eksperci w Brukseli pracują nad nowym modelem WPR, który ma zmniejszyć ryzyko takich napięć.
Co oznacza nowa architektura WPR dla polskich rolników?
Nowa struktura WPR wprowadza daleko idące zmiany w porównaniu z okresem 2021-2027. Znika podział na dwa filary oraz dwa odrębne fundusze (EFRG i EFRROW), a WPR zostanie włączona do jednego zintegrowanego Funduszu Spójności.
W tym modelu każde państwo członkowskie otrzyma swoją pulę środków według wspólnej formuły, a potem samo zdecyduje, ile przeznaczy na rolnictwo. Według ekspertów właśnie taka konstrukcja ma sprawić, że wejście nowego, dużego kraju do UE nie będzie automatycznie oznaczać bezpośredniego przeciążenia systemu dopłat obszarowych.
Większa część decyzji o podziale środków zostanie przeniesiona na poziom państw członkowskich, co może dać krajom takim jak Polska większą kontrolę nad wsparciem dla własnych rolników.
Jakie nowe wymogi czekają rolników od 2026 roku?
Od kampanii 2026 część rolników będzie musiała wykazać określone koszty i przychody na hektar, aby zachować status aktywnego rolnika i nie stracić dopłat bezpośrednich. Ministerstwo Rolnictwa przedstawiło projekt nowego rozporządzenia, w którym wskazuje konkretne kwoty kosztów i przychodów na 1 ha potrzebne do uznania za aktywnego zawodowo.
Przepisy mają obowiązywać już od 15 marca 2026 roku, czyli od startu kampanii dopłat. W tegorocznej kampanii dla hodowców przewidziano dotację 300 tys. zł, jednak Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa zaznaczyła, że premia dla młodego rolnika może być realizowana w 2026 roku po raz ostatni ze względu na prawdopodobne wykorzystanie kwoty budżetu.
Czy nowe interwencje rolno-środowiskowe zrekompensują straty?
Na 2026 rok wprowadzana jest nowa interwencja rolno-środowiskowo-klimatyczna „Ochrona torfowisk i obszarów podmokłych na gruntach użytkowanych rolniczo”. Wsparcie wynosi 581 zł/ha na trwałych użytkach zielonych oraz 627 zł/ha na gruntach ornych.
Jednak te dodatkowe środki prawdopodobnie nie zrekompensują strat wynikających z ogólnego cięcia budżetu WPR. Trudna sytuacja ekonomiczna polskiego rolnictwa może się jeszcze pogorszyć, jeśli nie uda się wynegocjować korzystnych warunków w nowej perspektywie finansowej.
Najczęściej zadawane pytania
O ile spadną dopłaty bezpośrednie po wejściu Ukrainy do UE?
Według dokumentu Sekretariatu Generalnego Rady UE dopłaty dla obecnych państw członkowskich mogą spaść o około 20%. Ukraina byłaby uprawniona do 96,5 mld euro z funduszy WPR, co znacznie zmniejszyłoby pulę środków dla pozostałych krajów.
Kiedy zacznie obowiązywać nowa architektura WPR?
Nowa perspektywa finansowa WPR ma obowiązywać w latach 2028-2034. Już od 2026 roku wprowadzane są jednak nowe wymogi dotyczące statusu aktywnego rolnika, które będą obowiązywać od 15 marca 2026 roku.
Ile środków otrzyma Polska w nowej perspektywie WPR?
Polska ma otrzymać łącznie 123,3 mld euro, z czego tylko 24,6 mld euro to środki przypisane obowiązkowo do WPR. To znacznie mniej niż w obecnym okresie finansowania 2021-2027.
Czy małe polskie gospodarstwa będą w stanie konkurować z ukraińskimi?
To będzie główne wyzwanie – średnia wielkość ukraińskich gospodarstw wynosi 485 ha, podczas gdy w Polsce to zaledwie 8 ha. Nowa architektura WPR ma częściowo zniwelować tę dysproporcję poprzez przeniesienie decyzji o podziale środków na poziom krajowy.
