Zakwaszacze to jedna z najlepiej przebadanych grup dodatków paszowych stosowanych w chowie trzody chlewnej. Zawierają kwasy organiczne, ich sole lub mieszaniny kilku substancji, a ich głównym zadaniem jest obniżenie pH treści żołądkowej – co bezpośrednio przekłada się na lepsze trawienie, wyższe przyrosty dobowe i mniejszą śmiertelność prosiąt po odsadzeniu.
Dlaczego prosięta po odsadzeniu szczególnie potrzebują zakwaszaczy?
W żołądku prosięcia odsadzonego między 21. a 28. dniem życia dobowa sekrecja kwasu solnego wynosi zaledwie około 20 ml. Ilość ta jest wystarczająca do strawienia maksymalnie 60 g paszy – tymczasem prosię w tym wieku pobiera jej już około 100 g na dobę. Oznacza to, że nawet 40 g mieszanki paszowej każdego dnia nie jest prawidłowo trawione z powodu niedoboru kwasu solnego.
Ten fizjologiczny deficyt sprawia, że w żołądku i jelitach prosiąt pH pozostaje zbyt wysokie, co stwarza doskonałe warunki dla namnażania niepożądanych bakterii – w tym szczepów Escherichia coli odpowiedzialnych za kolibakteriozę. Właśnie w tym okresie zakwaszacze pełnią funkcję, której organizm prosięcia nie jest jeszcze w stanie samodzielnie zapewnić.
Jak działają zakwaszacze w przewodzie pokarmowym świni?
Mechanizm obniżania pH i aktywacja enzymów
Podanie zakwaszacza wraz z paszą obniża pH treści żołądkowej do poziomu sprzyjającego aktywności pepsyny – enzymu kluczowego dla trawienia białek. Kwaśniejsze środowisko ogranicza jednocześnie kolonizację przewodu pokarmowego przez patogeny. Efektem jest nie tylko lepsze trawienie, ale również wyraźna poprawa stabilności mikrobiologicznej samej paszy, co ma znaczenie zwłaszcza w ciepłych miesiącach, gdy ryzyko jej zepsucia rośnie.
Przewaga mieszanin kwasów nad pojedynczymi związkami
Najczęściej stosowane w praktyce kwasy organiczne to: kwas mrówkowy, octowy, propionowy, mlekowy, fumarowy i cytrynowy. Badania wskazują jednak, że preparaty zawierające mieszaniny kilku kwasów organicznych i nieorganicznych działają skuteczniej niż pojedyncze substancje. Wynika to z różnych właściwości dysocjacyjnych poszczególnych kwasów – każdy z nich wykazuje aktywność w innym odcinku przewodu pokarmowego, co zapewnia ochronę zarówno w żołądku, jak i w jelicie cienkim i grubym.
Warto przy tym pamiętać, że zakwaszacze mogą być stosowane zarówno w postaci płynnej, jak i granulowanej – dobór formy zależy od systemu zadawania paszy w danej chlewni. W kontekście rosnących kosztów produkcji, o których więcej można przeczytać przy okazji analiz dotyczących rentowności hodowli przy aktualnych cenach skupu tuczników, każda skuteczna metoda poprawy współczynnika FCR ma bezpośrednie przełożenie na wyniki ekonomiczne fermy.
Jakie konkretne efekty daje stosowanie zakwaszaczy – twarde liczby
Wyniki doświadczeń przeprowadzonych na prosięcych grupach żywieniowych pokazują, że dodatek mrówczanu wapnia do mieszanek paszowych pozwala uzyskać przyrosty dobowe wyższe o 5–8% w porównaniu z grupami kontrolnymi. Jednocześnie poprawia się współczynnik wykorzystania paszy (FCR), a śmiertelność prosiąt bezpośrednio po odsadzeniu wyraźnie spada.
Zakwaszacze ograniczają też częstość biegunek na tle kolibakteriozy – jednej z najpoważniejszych przyczyn strat w odchowie prosiąt. Poprawa strawności składników odżywczych przekłada się bezpośrednio na szybsze tempo wzrostu świń i niższe zużycie paszy na kilogram przyrostu masy ciała – co w praktyce chlewni wielkoprzemysłowych oznacza wymierne oszczędności.
W szerszym kontekście zdrowotnym stada zakwaszacze wpisują się w strategię ograniczania stosowania antybiotyków. Od momentu wycofania antybiotykowych stymulatorów wzrostu z żywienia zwierząt hodowcy i doradcy żywieniowi poszukują skutecznych zamienników. Kwasy organiczne i ich sole znalazły się obok probiotyków, prebiotyków, enzymów i wyciągów roślinnych w grupie tzw. naturalnych dodatków paszowych, które wywołują zbliżone efekty produkcyjne. Temat oporności na antybiotyki i jej konsekwencji dla hodowli świń jest szeroko omawiany – warto go zgłębić, czytając o tym, jak skutecznie ograniczać antybiotykooporność w chlewni.
Nie bez znaczenia pozostaje też ogólna kondycja sektora hodowlanego w Polsce – rosnąca presja ekonomiczna sprawia, że liczba stad trzody chlewnej skurczyła się z 250 tys. do zaledwie 42 tys., co tym bardziej zmusza pozostałych hodowców do optymalizacji każdego etapu produkcji – w tym żywienia.
Najczęściej zadawane pytania
Od kiedy podawać zakwaszacze prosięciem – już od urodzenia czy dopiero po odsadzeniu?
Zakwaszacze stosuje się przede wszystkim od momentu odsadzenia, czyli najczęściej między 21. a 28. dniem życia prosięcia. To właśnie wtedy deficyt kwasu solnego w żołądku jest największy – dobowa sekrecja wynosi około 20 ml, co wystarcza zaledwie do strawienia 60 g paszy przy dziennym pobraniu sięgającym 100 g.
Czy zakwaszacze zastępują antybiotyki w odchowie prosiąt?
Zakwaszacze są jedną z grup naturalnych dodatków paszowych rekomendowanych jako alternatywa dla wycofanych antybiotykowych stymulatorów wzrostu. Wykazują działanie przeciwbakteryjne w przewodzie pokarmowym i poprawiają wyniki produkcyjne, jednak nie leczą chorób bakteryjnych wymagających terapii weterynaryjnej – pełnią funkcję profilaktyczno-żywieniową.
Który kwas organiczny w zakwaszaczu działa najlepiej u świń?
Preparaty wieloskładnikowe zawierające mieszaniny kwasów – np. mrówkowego, propionowego i cytrynowego – działają skuteczniej niż pojedyncze substancje. Każdy kwas dysocjuje w innym odcinku przewodu pokarmowego, co zapewnia pełniejszą ochronę i lepszą poprawę strawności na całej długości jelita.
