Główny Inspektor Weterynarii potwierdził 7 lipca 2026 roku drugie w tym roku ognisko afrykańskiego pomoru świń u trzody chlewnej w Polsce. Wirus dotarł do gospodarstwa w Czapelkach (gmina Świecie, powiat świecki, woj. kujawsko-pomorskie), gdzie utrzymywano 774 świnie. To pierwszy przypadek ASF u świń w tym województwie w 2026 roku, a skala zagrożenia dla okolicznych hodowców jest wyjątkowo wysoka.
Jak doszło do wykrycia ogniska ASF w Czapelkach i co wiadomo o skali zakażenia?
Wyniki badań laboratoryjnych potwierdzające obecność wirusa ASF w stadzie zostały wydane przez Krajowe Laboratorium Referencyjne ds. ASF działające przy Państwowym Instytucie Weterynaryjnym – Państwowym Instytucie Badawczym w Puławach. Ognisko otrzymało oznaczenie 2026/2. Gospodarstwo prowadziło chów w cyklu zamkniętym, a wszystkie 774 zwierzęta zostały już wywiezione do utylizacji – potwierdził Wojciech Młynarek, Kujawsko-Pomorski Wojewódzki Lekarz Weterynarii w Bydgoszczy.
Służby weterynaryjne wszczęły postępowanie epizootyczne, którego celem jest ustalenie drogi, jaką wirus przedostał się do chlewni. Wyniki tego dochodzenia są kluczowe – w ciągu ostatnich dwóch do trzech tygodni poprzedzających wykrycie ogniska służby potwierdziły bowiem aż sześć przypadków ASF u dzików w tym samym regionie. Kontakt z chorym dzikiem lub skażonymi przez niego odpadami organicznymi pozostaje jednym z najczęstszych mechanizmów przeniesienia wirusa do chlewni.
Dla porównania: pierwsze ognisko ASF u świń w 2026 roku wykryto 19 maja w miejscowości Jarosławsko w powiecie choszczeńskim (woj. zachodniopomorskie). Tamten przypadek dotyczył dużej fermy warchlaków i wymusił likwidację ponad 21 390 świń. Obecny przypadek w Czapelkach jest mniejszy pod względem liczebności stada, ale jego lokalizacja znacząco podnosi ryzyko dla całego powiatu świeckiego.
Dlaczego zagrożenie dla hodowców w regionie jest tak wysokie?
Zaledwie 800 metrów od wykrytego ogniska znajduje się ferma, w której utrzymywane są dziesiątki tysięcy świń. W promieniu 10 km od Czapelek działają kolejne duże obiekty pracujące w cyklu zamkniętym. Taka koncentracja produkcji sprawia, że ewentualne dalsze rozprzestrzenienie wirusa mogłoby w krótkim czasie objąć kolejne tysiące zwierząt.
Jakie strefy wyznaczono wokół ogniska?
Zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) 2020/687 Inspekcja Weterynaryjna wyznaczyła wokół gospodarstwa w Czapelkach obszar zapowietrzony o promieniu co najmniej 3 km oraz obszar zagrożony obejmujący minimum 7 km poza tę strefę. Na obu obszarach obowiązuje zakaz przemieszczania świń. Prowadzone są również oczyszczanie i dezynfekcja obiektów, w których przebywały zakażone zwierzęta.
Co z historią ASF w Polsce w ostatnich latach?
Dane za ostatnie lata pokazują wyraźny trend: w 2024 roku służby potwierdziły 23 ogniska ASF u świń, w 2025 roku liczba ta spadła do 18. Mimo tej tendencji spadkowej przypadek w Czapelkach dowodzi, że wirus nie zniknął i potrafi niespodziewanie zaatakować kolejne województwa. Warto odnotować, że pogłowie świń w Polsce systematycznie się zmniejsza, co częściowo jest skutkiem właśnie wieloletnich strat wywołanych przez ASF.
Jakie koszty poniosą hodowcy objęci strefami ASF i co zmienia nowe prawo?
Ekonomiczne skutki kolejnych ognisk ASF są druzgocące dla branży. Hodowcy, którzy znaleźli się w strefach czerwonych lub objętych ograniczeniami, uzyskują za żywiec średnio o 70 groszy za kilogram mniej niż producenci spoza tych obszarów. Łączne straty rolników i wydatki państwa związane z ASF przekroczyły już 20 miliardów złotych. Sytuację dodatkowo komplikuje fakt, że przy aktualnych cenach skupu tuczników na poziomie 6,00–6,10 zł/kg w klasie E wielu producentów i tak sprzedaje żywiec poniżej progu opłacalności, jeszcze zanim doliczy dodatkowe koszty bioasekuracji i ograniczeń strefowych.
Co zmienia ustawa z 18 marca 2026 roku?
Ustawa z 18 marca 2026 roku formalnie wpisała bioasekurację do obowiązków wszystkich podmiotów utrzymujących zwierzęta. Kluczowy zapis dotyczy odszkodowań: jeżeli inspekcja weterynaryjna stwierdzi, że hodowca nie przestrzegał zasad bioasekuracji w ciągu 30 dni przed wystąpieniem ogniska, wypłacone odszkodowanie może zostać obniżone od 15 do nawet 60 procent. W skrajnych przypadkach odszkodowanie może nie przysługiwać w ogóle.
Równocześnie ARiMR zapowiedziała, że we wrześniu 2026 roku ruszy dedykowany nabór wniosków na inwestycje zapobiegające rozprzestrzenianiu się ASF. Program przewiduje refundację do 100 procent kosztów kwalifikowalnych poniesionych na zakup mat dezynfekcyjnych, ogrodzeń ochronnych oraz urządzeń do dezynfekcji – co może realnie odciążyć tych hodowców, którzy zdecydują się na modernizację infrastruktury bioasekuracyjnej przed ewentualnym kolejnym ogniskiem.
Najczęściej zadawane pytania
Ile świń zlikwidowano w ognisku ASF w Czapelkach?
W gospodarstwie w Czapelkach utrzymywano 774 świnie – wszystkie zostały poddane utylizacji po potwierdzeniu ogniska 7 lipca 2026 roku. Obowiązek likwidacji całego stada wynika z przepisów rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2020/687, które wdraża Inspekcja Weterynaryjna.
Jakie strefy obowiązują wokół ogniska ASF w Czapelkach i czego zakazują?
Wokół gospodarstwa wyznaczono obszar zapowietrzony o promieniu co najmniej 3 km oraz obszar zagrożony obejmujący minimum 7 km poza tę strefę. Na obu obszarach obowiązuje zakaz przemieszczania świń, a hodowcy muszą stosować wzmożone środki bioasekuracji pod rygorem obniżenia ewentualnego odszkodowania.
Czy hodowcy ze stref ASF mogą liczyć na odszkodowanie?
Odszkodowanie przysługuje, jednak jego wysokość zależy od przestrzegania zasad bioasekuracji. Zgodnie z ustawą z 18 marca 2026 roku niespełnienie wymogów w ciągu 30 dni przed wystąpieniem ogniska skutkuje obniżeniem wypłaty od 15 do 60 procent lub całkowitą utratą prawa do odszkodowania. We wrześniu 2026 roku ARiMR planuje uruchomić nabór wniosków na dofinansowanie inwestycji bioasekuracyjnych z refundacją do 100 procent kosztów kwalifikowalnych.
