Wskazówki odnośnie wykorzystania oświetlenia LED w hodowli drobiu przygotowane przez profesor Susan Watkins z Uniwersytetu Arkansas.
Oświetlenie ma ogromny wpływ na zwierzęta. Nie inaczej jest w przypadku kur i kurcząt. Zbyt mało światła we wczesnym okresie i zbyt dużo gdy ptaki są już dorosłe, może skutkować spadkiem wydajności hodowli i w konsekwencji utratą zysków.
Murowane, wentylowane tunelowo kurniki są tańsze w utrzymaniu, ale wymagają sztucznych źródeł światła. Tam gdzie wykorzystuje się żarówki 60-watowe, wydatki na oświetlenie mogą stanowić 30 do 40 procent całości kosztów utrzymania fermy (400-800 zł, w zależności od wielkości budynku i wieku kurcząt). Zmiana oświetlenia przyniesie korzyści nie tylko dla ptaków, ale także oszczędności dla hodowców.
Świetlówki kompaktowe (compact fluorescent bulbs – CFL) są powszechnie używane jako zamiennik dla oświetlenia żarowego. Dzięki nim można zaoszczędzić nawet 60% wydatków na energię, w porównaniu do klasycznych żarówek. Okazuje się jednak, że CFL nie sprawdzają się na fermach, przez wyjątkową wrażliwość na nagłe zmiany napięcia (przerwy w dostawach energii elektrycznej). Ich żywotność jest znacznie skrócona. Innym poważnym problemem związanym ze świetlówkami jest kurz, gromadzący się na spiralach. Skutkuje on spadkiem ilości lumenów (jasności), a należy pamiętać że efektywność świetlna świetlówki kompaktowej z czasem naturalnie spada. Czynnikiem pozaekonomicznym przemawiającym na niekorzyść „kompaktów” jest zawarta w nich rtęć, która stanowi zagrożenie dla środowiska naturalnego (wymagają skomplikowanej utylizacji). Te same mankamenty dotyczą świetlówek kompaktowych z zimnymi katodami (CCFL).
Oświetlenie LED (light-emitting diodes) weszło do ferm drobiu w ciągu ostatnich trzech lat. Hodowcy na Zachodzie chętnie wykorzystują je przy produkcji brojlerów, indyków i na fermach niosek.
Jeżeli zastosowane są odpowiednie standardy, ptaki „korzystające” z diod są w równie dobrej (czasami nawet lepszej) kondycji co ptaki oświetlane światłem żarowym. Przy tym LED-y są niezawodne i nawet od 80 do 85% bardziej efektywne niż tradycyjne żarówki. W okresie dwóch lat od instalacji LED-y zachowują 70-80% efektywności świetlnej (testowane na fermach brojlerów).
Ponieważ ta technologia wdziera się przebojem na światowe rynki i jest w ciągłym rozwoju, hodowcy drobiu przed wymianą oświetlenia powinni zaczerpnąć informacji o konkretnym modelu lamp LED. Oto na co należy zwrócić uwagę:
1. Czy świetlówka była testowana w specyficznym środowisku, jakim jest ferma drobiu?
a. Jeżeli tak, czy wyniki testów zostały opublikowane?
b. Jak zachowywały się ptaki? Powtarzające się po testach wnioski sugerują, że kury są spokojniejsze, nawet jeżeli poziom światła jest maksymalny. Jedną z możliwych przyczyn takiego stanu rzeczy jest fakt, że LED-y nie mają tzw. flickeringu (migotania). Dla człowieka różnica może być nierozróżnialna, ale dla ptaków (które dużo lepiej widzą) już tak.
c. Czy można odnaleźć informacje na temat żywotności i efektywności świetlówek (w tym jej spadku z czasem)? Czy zostały przetestowane w niezależnym ośrodku?
d. Czy świetlówki były czyszczone w standardowej procedurze mycia budynku fermy drobiu? Te zgodne z normą IP65 mogą być zmywane pod ciśnieniem.
2. Jaka jest ilość Kelvinów (K)?
Kelviny odnoszą się do temperatury barwowej światła.
a. 2700-3000K – ciepłe światło, pomarańczowo-czerwona barwa (jak przy świetle żarowym)
b. 3400-3700K – światło neutralne
c. 5000-6000K – światło zimne, biało-niebieskie
3. Jaki jest poziom lumenów?
Lumeny są miarą emisji (natężenia) światła. Ośmiowatowa zimna katoda z 325 lumenami świeci bardzo słabo, natomiast 36-watowa świetlówka kompaktowa może mieć 2400 lumenów – odpowiednią ilość do hodowli kurcząt. Należy przy okazji pamiętać, że nowoczesne świetlówki po kilku miesiącach pracy na fermach zachowują dużo wyższy procent lumenów niż starsze typy.
4. Jaki jest kąt świecenia?
Im większy kąt, tym więcej cieni pojawi się między świetlówkami i ścianą. LED-y były początkowo sprzedawane jako światła punktowe, ich świecenie było ograniczone do wąskich kółek. To uniemożliwiało ich wykorzystanie przy produkcji drobiu, gdzie światła mocuje się pionowo nad karmnikami.
Zalecany kąt świecenia na fermach to 120 do 160 stopni, by wyeliminować zacienione miejsca w budynku. Podczas gdy żarówki oświetlały niepotrzebnie sufity i ściany, LED-y z kątami świecenia poniżej 180 stopni zapewniają efektywniejsze wykorzystanie energii, oświetlając jedynie podłogę.
5. Jak świetlówka radzi sobie z oddawaniem ciepła?
W trakcie pracy diody wytwarzają ciepło, które musi być jakoś neutralizowane, bez zagrożenia dla infrastruktury i ptaków.
6. Czy świetlówki są kompatybilne ze ściemniaczami (i czy powinny być przygaszane, tak jak obecne źródła światła)?
Ściemniacze tradycyjnych żarówek działały liniowo (spadek napięcia dla żarówki oznaczał spadek ilości emitowanego światła, wprost proporcjonalnie). LED-y działają na innej zasadzie i wymagają specjalnych, programowalnych ściemniaczy by uzyskać taki efekt.
7. Czy instalacja elektryczna spełnia wymagania nowych świetlówek?
W przeciwieństwie do standardowych lamp żarowych, LED, CFL i zimne lampy katodowe generują nieliniowe obciążenia (powodują przepływ prądu odkształconego). Najlepiej skonsultować się z elektrykiem.
