Polscy producenci ziemniaków przeżywają jeden z najtrudniejszych okresów w historii branży – ceny spadły z poziomu 70-80 gr/kg do zaledwie 10-20 gr/kg, co oznacza stratę przekraczającą 70%. Przy produkcji około 7 mln ton ziemniaków, czyli o 18% więcej niż rok wcześniej, magazyny pękają w szwach, a część plonów gnije na polach, bo rolnicy nie stać na zbiór i transport.
Ile stracili producenci ziemniaków w tym sezonie?
Skala strat w branży ziemniaczanej osiągnęła dramatyczne rozmiary. Ceny skupu ziemniaków zsunęły się z poziomów 70-80 groszy za kilogram do zaledwie 15-20 groszy, co oznacza spadek o ponad 70%. Średnia cena skupu wynosi obecnie 89,35 zł za decytonę, co stanowi spadek o około 20% rok do roku.
Jedna z producentek z województwa zachodniopomorskiego zdecydowała się na zaoranie ponad 120 hektarów plantacji. „Ponad 120 hektarów zaoraliśmy. Tego w ogóle nie zebraliśmy. Bo przy 20 groszach za kilogram to, co bym wykopała, wydałabym potem na sam transport” – tłumaczy rolniczka. Problem dotyczy nie tylko małych gospodarstw – producenci nie mogą sprzedać tysięcy ton zapasów zgromadzonych w magazynach.
Dlaczego magazyny są pełne, a ziemniaki gniją na polach?
Nadprodukcja ziemniaków w Polsce osiągnęła rekordowy poziom – zebrano około 7 mln ton, czyli o 18% więcej niż rok wcześniej. Jednocześnie popyt nie nadąża za podażą, co prowadzi do przepełnienia magazynów i braku miejsc składowych.
Rolnicy stoją przed dramatycznym wyborem: część decyduje się na pozostawienie plonów na polach, bo koszty zbioru i transportu przewyższają potencjalne przychody ze sprzedaży. Dodatkowo, wymagania jakościowe są bardzo restrykcyjne – towar musi być bez choćby jednego zgnitego ziemniaka, a za odbiór do biogazowni trzeba zapłacić około 30 groszy za kilogram.
Sytuacja jest tym bardziej dramatyczna, że nadprodukcja ziemniaków dotyczy całej Europy, co ogranicza możliwości eksportu nadwyżek.
Jak wielka jest różnica między ceną skupu a ceną detaliczną?
Przepaść między cenami skupu a cenami detalicznymi osiągnęła nienotowane wcześniej rozmiary. Podczas gdy rolnicy otrzymują za ziemniaki 15-20 groszy za kilogram, na półkach sklepowych te same ziemniaki kosztują 1,80-3,00 zł za kilogram.
Oznacza to, że marża handlowa wynosi od 900% do 2000%, co pokazuje, jak bardzo nierównomiernie rozłożone są korzyści w łańcuchu dostaw. Rolnicy podkreślają, że przy tak niskich cenach skupu nie są w stanie pokryć nawet kosztów produkcji, nie mówiąc o jakimkolwiek zysku.
Jakie wsparcie oferuje rząd producentom ziemniaków?
System wsparcia dla producentów ziemniaków obejmuje kilka instrumentów finansowych. Rolnicy mogą skorzystać z dopłat do sadzeniaków w wysokości 350 zł na hektar oraz ze wsparcia związanego z produkcją ziemniaków skrobiowych, które wynosi 1580,89 zł na hektar.
W ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich wypłacono około 41 mln zł na magazynowanie ziemniaków. Jednak producenci twierdzą, że obecne formy wsparcia są niewystarczające w obliczu skali kryzysu. Rolnicy domagają się interwencji rządu, podobnej do tej, która została uruchomiona dla plantatorów buraków cukrowych.
Co czeka branżę ziemniaczaną w najbliższych miesiącach?
Perspektywy dla branży ziemniaczanej pozostają niepewne. Rolnicy alarmują, że przy obecnych cenach nie mają pieniędzy na paliwo, raty kredytów i bieżące opłaty. Wielu z nich rozważa rezygnację z produkcji ziemniaków w kolejnym sezonie.
Kluczowe dla przyszłości branży będzie znalezienie nowych rynków zbytu oraz poprawa opłacalności produkcji. Bez szybkich działań naprawczych, polska branża ziemniaczana może doświadczyć masowych bankructw i drastycznego ograniczenia areału upraw.
Najczęściej zadawane pytania
Dlaczego ceny ziemniaków tak drastycznie spadły?
Główną przyczyną spadku cen jest nadprodukcja – w Polsce zebrano około 7 mln ton ziemniaków, czyli o 18% więcej niż rok wcześniej. Jednocześnie popyt pozostał na podobnym poziomie, co doprowadziło do przepełnienia magazynów i drastycznego obniżenia cen skupu z 70-80 gr/kg do 10-20 gr/kg.
Czy opłaca się teraz uprawiać ziemniaki?
Przy obecnych cenach skupu 15-20 groszy za kilogram uprawa ziemniaków jest całkowicie nieopłacalna. Koszty produkcji znacznie przewyższają przychody, dlatego wielu rolników zostawia plony na polach lub zaoruje plantacje.
Jakie wsparcie mogą otrzymać producenci ziemniaków?
Rolnicy mogą skorzystać z dopłat do sadzeniaków (350 zł/ha), wsparcia do produkcji ziemniaków skrobiowych (1580,89 zł/ha) oraz programów magazynowania w ramach PROW. Łącznie na magazynowanie wypłacono około 41 mln zł.
Czy sytuacja może się poprawić w przyszłym roku?
Poprawa sytuacji będzie zależeć od ograniczenia areału upraw i znalezienia nowych rynków zbytu. Bez interwencji rządowej i działań branżowych, podobne problemy mogą się powtórzyć w kolejnych sezonach.
