Piąty raport Systemu Monitoringu Suszy Rolniczej IUNG-PIB z Puław, obejmujący okres od 21 marca do 30 czerwca 2026 roku, przynosi alarmujące dane: susza rolnicza dotknęła już 1618 gmin w Polsce, co oznacza niemal 65% wszystkich gmin w kraju. Zasięg zagrożenia rozszerzył się o kolejne uprawy – do listy dołączyły warzywa gruntowe oraz tytoń, a Klimatyczny Bilans Wodny dla całej Polski osiągnął średnią wartość minus 132 mm.
Ile gmin objęła susza rolnicza w 2026 roku?
Dane aktualizowane 3 lipca 2026 roku nie pozostawiają wątpliwości co do skali zjawiska. W uprawach zbóż jarych warunki suszy rolniczej stwierdzono na obszarze 1618 gmin, co stanowi około 65% ogólnej liczby gmin w Polsce. To najszerszy zasięg spośród wszystkich monitorowanych kategorii upraw w tym sezonie. Dla porównania – jeszcze na początku sezonu 2026 susza obejmowała jedynie 334 gminy, co pokazuje dramatyczne tempo rozszerzania się deficytu wody w polskim rolnictwie.
W przypadku zbóż ozimych zagrożenie dotyczy 1422 gmin, czyli 57% kraju. Truskawki znalazły się w strefie ryzyka w 1214 gminach, krzewy owocowe w 988 gminach, a rzepak i rzepik w 844 gminach. Najnowszym uzupełnieniem tej listy są warzywa gruntowe oraz tytoń, dla których w piątym okresie raportowania po raz pierwszy odnotowano oficjalne zagrożenie suszą.
Które województwa ucierpiały najbardziej?
Rozkład przestrzenny suszy jest nierównomierny, choć niemal żaden region Polski nie pozostaje bez zagrożenia. W przypadku zbóż jarych województwa kujawsko-pomorskie i mazowieckie osiągnęły stuprocentowy udział gmin zagrożonych suszą – oznacza to, że każda gmina w tych regionach znalazła się w strefie deficytu wody. Lubelskie notuje 98% gmin zagrożonych, lubuskie 90%, łódzkie 80%, a pomorskie 74%.
Analogicznie wygląda sytuacja dla zbóż ozimych: kujawsko-pomorskie to znów 100% gmin, mazowieckie 99%, lubelskie 97%. W województwie wielkopolskim zagrożonych jest 65% gmin, w łódzkim 70%, w pomorskim 62%.
Najgorsze wartości Klimatycznego Bilansu Wodnego odnotowano w województwach lubelskim, mazowieckim, łódzkim, wielkopolskim i kujawsko-pomorskim, gdzie lokalnie KBW spadał do poziomu minus 165 mm. Średnia krajowa wyniosła minus 132 mm i była o 35 mm niższa niż w poprzednim, czwartym okresie raportowania. Wilgotność gleby w wielu miejscach spadła do krytycznych wartości, co bezpośrednio przekłada się na kondycję roślin i prognozy plonów.
Aplikacja suszowa 2026 – kto może złożyć wniosek i do kiedy?
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi uruchomiło 2 lipca 2026 roku aplikację „Zgłoś szkodę rolniczą”, która umożliwia producentom rolnym ubieganie się o oficjalne potwierdzenie strat spowodowanych tegoroczną suszą. Rolnicy mają czas na złożenie i podpisanie wniosku wyłącznie do 15 października 2026 roku – po upływie tego terminu możliwość wygenerowania protokołu szkód bezpowrotnie wygasa.
System oparty jest na danych IUNG-PIB, a wnioski składa się w formie cyfrowej przez dedykowaną platformę. Protokół wygenerowany za pośrednictwem aplikacji stanowi podstawę do ubiegania się o pomoc finansową lub preferencyjne kredyty klęskowe. Uruchomienie narzędzia zbiegło się w czasie z falą zgłoszeń od rolników, którzy deklarują straty sięgające 50% i domagają się ogłoszenia stanu klęski żywiołowej.
Czy aplikacja suszowa wystarczy – co postuluje KRIR?
Krajowa Rada Izb Rolniczych (KRIR) głośno krytykuje obecny model dokumentowania strat. Samorząd rolniczy wskazuje, że wyniki generowane wyłącznie na podstawie danych IUNG-PIB i aplikacji mogą nie odzwierciedlać rzeczywistego obrazu zniszczeń widocznego na polach. KRIR domaga się uwzględnienia oceny terenowej jako obowiązkowego uzupełnienia systemu cyfrowego – innymi słowy, przywrócenia komisji ds. suszy, które przeprowadzałyby weryfikację strat w terenie.
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi odpowiedziało na ten postulat odmownie, argumentując ryzykiem paraliżu administracyjnego. Resort stoi na stanowisku, że aplikacja i dane satelitarno-modelowe IUNG-PIB są wystarczającym narzędziem do obiektywnej oceny szkód. Rolnicy z województw zachodniopomorskiego i dolnośląskiego nie kryją jednak rozczarowania: alarmują, że zboża bielejące na polach i rzepaki przewrócone przez fale upałów to straty liczone już w setkach milionów złotych, a cyfrowe protokoły nie przekładają się automatycznie na wypłatę środków.
Warto odnotować, że rolnicy równolegle walczą o zmiany w przepisach dotyczących infrastruktury wodnej – część z nich kwestionuje zasady systemu pomocy suszowej, a część domaga się zniesienia kar za nieudokumentowane studnie, które teraz mogłyby ratować uprawy przed deficytem wody.
Jakie uprawy są najbardziej zagrożone przez suszę w 2026 roku?
Piąty raport IUNG-PIB potwierdza, że skala zagrożenia obejmuje niemal wszystkie kluczowe grupy upraw polowych i ogrodniczych. Zboża jare – pszenica jara, jęczmień jary, owies – znalazły się w najtrudniejszej sytuacji, z zasięgiem suszy w 1618 gminach. Zboża ozime, których zbiory już się rozpoczynają lub są bliskie, doświadczyły deficytu wody w krytycznej fazie dojrzewania ziarna – zagrożenie potwierdzono w 1422 gminach.
Wyjątkowo trudna jest sytuacja truskawek (1214 gmin zagrożonych) oraz krzewów owocowych – borówki, porzeczki, agrest – gdzie susza potwierdzono w 988 gminach. W przypadku rzepaku ozimego, który był już dotknięty problemami w okresie wschodów i krzewienia, deficyt wody uderzył dodatkowo w 844 gminach. Kukurydza, choć wykazuje pewną tolerancję na niedobory wody we wczesnych fazach, przy obecnych wartościach KBW sięgających minus 165 mm lokalnie wchodzi w krytyczny okres wegetacji bez wystarczającej rezerwy wodnej w glebie.
Pojawienie się warzyw gruntowych i tytoniu na liście upraw zagrożonych w piątym raporcie sygnalizuje, że zjawisko ma charakter narastający, a kolejne okresy raportowania mogą przynieść dalsze rozszerzenie zasięgu suszy, jeśli nie pojawią się opady wyrównujące deficyt.
Najczęściej zadawane pytania
Ile gmin w Polsce objęła susza rolnicza w 2026 roku?
Według piątego raportu IUNG-PIB z 3 lipca 2026 roku susza rolnicza obejmuje 1618 gmin w uprawach zbóż jarych, co stanowi około 65% wszystkich gmin w Polsce. Dla zbóż ozimych liczba ta wynosi 1422 gminy, czyli 57% kraju. To najszerszy zasięg suszy rolniczej odnotowany w tym sezonie.
Do kiedy można złożyć wniosek w aplikacji suszowej 2026?
Aplikacja „Zgłoś szkodę rolniczą” uruchomiona przez MRiRW 2 lipca 2026 roku przyjmuje wnioski do 15 października 2026 roku. Po tym terminie możliwość wygenerowania protokołu szkód wygasa bezpowrotnie i nie ma możliwości jego późniejszego odtworzenia.
Które województwa są najbardziej dotknięte suszą rolniczą w 2026?
Największy udział gmin zagrożonych suszą notują województwa kujawsko-pomorskie i mazowieckie (100% gmin dla zbóż jarych), lubelskie (98%), lubuskie (90%) oraz łódzkie (80%). Najniższe wartości Klimatycznego Bilansu Wodnego, sięgające lokalnie minus 165 mm, odnotowano w lubelskim, mazowieckim, łódzkim i kujawsko-pomorskim.
Czy komisje suszowe wrócą w 2026 roku?
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówiło przywrócenia komisji ds. suszy, powołując się na ryzyko paraliżu administracyjnego. Jedynym oficjalnym narzędziem dokumentowania strat pozostaje aplikacja „Zgłoś szkodę rolniczą” oparta na danych IUNG-PIB. KRIR nadal domaga się wprowadzenia weryfikacji terenowej jako uzupełnienia systemu cyfrowego.
