Żubry wychodzące z Puszczy Białowieskiej na pola uprawne stały się największym problemem rolników w Podlaskiem. W 2025 roku do Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Białymstoku wpłynęło 480 wniosków o odszkodowania na łączną kwotę niemal 6 milionów złotych. Populacja 1498 żubrów w województwie podlaskim przekroczyła chłonność ekosystemu leśnego pięciokrotnie, co zmusza zwierzęta do poszukiwania pożywienia na polach rolniczych.
Ile kosztują szkody wyrządzone przez żubry w Podlaskiem?
Statystyki RDOŚ w Białymstoku pokazują dramatyczny wzrost strat. Na odszkodowania w Podlaskiem poszły 4,2 mln złotych, podczas gdy w całej Polsce wypłacono 4,88 mln złotych. Najwięcej zgłoszeń, bo aż 278, wpłynęło z terenu powiatu hajnowskiego, gdzie koncentracja żubrów jest największa.
Jeden z rolników ocenia zeszłoroczne straty w swoim gospodarstwie w pszenicy, rzepaku i kukurydzy na ponad 100 tysięcy złotych. Na 4,5 hektara słonecznika nie zostało nic – żubry stratowały 100% uprawy. Problem dotyczy także innych gatunków – gdy rzepak w normalnych warunkach plonuje 4 tony na hektar, to po przejściu stada żubra jedynie 2 tony.
Odszkodowania często nie pokrywają rzeczywistych strat. Plon wyliczany jest na podstawie średniej wojewódzkiej, którą dla rzepaku ozimego w 2025 roku oszacowano na 2,9 t/ha, podczas gdy rolnicy otrzymują odszkodowanie za około 500 kg z hektara.
Dlaczego żubry opuszczają lasy i niszczą uprawy?
Według wyliczeń naukowców, w tym prof. Wandy Olech, Puszcza Białowieska powinna pomieścić maksymalnie 400 żubrów. Tymczasem na terenie samej Puszczy Białowieskiej i w jej otulinie żyje blisko 1200 zwierząt, co oznacza pięciokrotne przekroczenie normy.
Przegęszczenie populacji zmusza żubry do opuszczania lasu i poszukiwania pożywienia na polach uprawnych. Rolnicy obserwują już pięć stad, po 20-30 sztuk każde, które regularnie pozostają na polach zamiast wracać do lasu. Straty spowodowane przez czynniki zewnętrzne stają się coraz większym problemem dla gospodarstw w regionie.
Według danych GDOŚ w 2024 roku w Polsce żyło 3060 żubrów, z czego blisko połowa tej populacji przebywa na terenie województwa podlaskiego. Ta koncentracja w jednym regionie prowadzi do nadmiernej presji na środowisko i konfliktu z działalnością rolniczą.
Jakie zmiany prawne obowiązują od marca 2026 roku?
Od 18 marca 2026 roku obowiązują nowe przepisy dotyczące odszkodowań za szkody wyrządzone przez zwierzęta chronione. Regulacje precyzują, że ochrona dotyczy strat spowodowanych przez pięć gatunków: żubry, wilki, rysie, niedźwiedzie oraz bobry.
Najważniejszą zmianą jest rozszerzenie zakresu odszkodowań. Nowe przepisy obejmują również zniszczone mienie służące do prowadzenia działalności rolniczej. Jeżeli wilki rozszarpią bele sianokiszonki lub bobry doprowadzą do zalania magazynu z ziarnem, Skarb Państwa musi pokryć te straty w pełnym wymiarze finansowym.
Za wypłatę odszkodowań odpowiada RDOŚ w Białymstoku, działający pod nadzorem Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Rolnicy coraz częściej domagają się systemowych rozwiązań problemu, a nie tylko doraźnych rekompensat za poniesione straty.
Najczęściej zadawane pytania
Ile żubrów żyje obecnie w Podlaskiem?
Według szacunków RDOŚ w Białymstoku w województwie podlaskim żyje obecnie 1498 żubrów, z czego blisko 1200 na terenie Puszczy Białowieskiej i w jej otulinie. To pięciokrotnie więcej niż chłonność ekosystemu leśnego.
Kto wypłaca odszkodowania za szkody wyrządzone przez żubry?
Odszkodowania wypłaca Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku na podstawie wniosków rolników. W 2025 roku wypłacono 4,2 mln złotych z tytułu szkód wyrządzonych przez żubry w Podlaskiem.
Ile wynosi średnie odszkodowanie za zniszczone uprawy?
Odszkodowanie obliczane jest na podstawie średniej wojewódzkiej plonów. Dla rzepaku ozimego w 2025 roku wynosi 2,9 t/ha, ale rolnicy otrzymują wypłaty za około 500 kg z hektara, co często nie pokrywa rzeczywistych strat.
